خاک خوردن بره و کمبود مواد معدنی؛ علت ها، نشانه ها و راهکار های تغذیه ای

برای پیدا کردن علت خاک خوردن بره باید میان بلع اتفاقی مقدار کمی خاک هنگام چرا و خاک خواری عمدی و تکراری تفاوت گذاشت. اگر بره مرتب زمین را لیس می زند، خاک می خورد یا به سراغ مواد غیر خوراکی می رود، لازم است وضعیت تغذیه و سلامت آن بررسی شود.

کمبود یا عدم تعادل مواد معدنی و نمک

مواد معدنی در رشد استخوان، فعالیت عضلات و عملکرد طبیعی بدن بره نقش دارند. کمبود طولانی مدت فسفر می تواند با کاهش اشتها، کندی رشد و در مراحل پیشرفته با رفتار پیکا همراه باشد. از سوی دیگر، کمبود نمک یا عدم تعادل سایر عناصر معدنی نیز از موضوعاتی است که در ارزیابی جیره گوسفند باید بررسی شود.

جیره غذایی نامتعادل

اگر جیره بره از نظر انرژی، پروتئین، فیبر یا مواد معدنی متعادل نباشد، رشد و سلامت آن ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرد. مصرف زیاد یک نوع خوراک و کم بودن علوفه مناسب نیز می تواند نشان دهد که برنامه تغذیه به بازبینی نیاز دارد. جیره باید با سن، وزن و مرحله رشد بره تناسب داشته باشد.  آشنایی با ویژگی های بهترین خوراک برای دام  نیز به انتخاب منابع غذایی مناسب و تنظیم متعادل جیره کمک می کند.

◂بهترین خوراک برای دام

کم خوراکی و دسترسی ناکافی به خوراک

گاهی مشکل اصلی، کم بودن مقدار خوراک قابل مصرف است. فضای ناکافی آخور، رقابت میان بره ها، خوراک بی کیفیت یا تغییر ناگهانی جیره می تواند مصرف خوراک را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بررسی نحوه خوراک دادن به اندازه بررسی ترکیب مکمل اهمیت دارد.

انگل ها، بیماری ها و عوامل محیطی

خاک خواری همیشه منشأ تغذیه ای ندارد. اگر این رفتار با اسهال بره و گوسفند، کاهش وزن، ضعف یا تغییر اشتها همراه باشد، دامپزشک باید احتمال انگل های گوارشی و سایر بیماری ها را بررسی کند. وجود انگل به تنهایی از روی خاک خوردن قابل تشخیص نیست. شرایط محیطی و تنش نیز ممکن است در رفتار غیر طبیعی مصرف مواد غیر خوراکی نقش داشته باشند.

یکی از پرسش های اصلی دامداران این است که خاک خوردن بره نشانه کمبود چه ماده ای است؟ پاسخ قطعی فقط با مشاهده رفتار بره مشخص نمی شود؛ با این حال، عناصر زیر در بررسی وضعیت تغذیه ای گوسفند اهمیت دارند:

- فسفر: کمبود طولانی مدت آن ممکن است با کم اشتهایی، اختلال رشد، مشکلات استخوانی و در موارد پیشرفته با پیکا همراه باشد.

- سدیم و کلر یا نمک: این عناصر برای عملکرد طبیعی بدن ضروری هستند و باید به مقدار مناسب در برنامه تغذیه گوسفند تامین شوند.

- کلسیم: تعادل آن با فسفر برای رشد و سلامت استخوان مهم است. اضافه کردن یک ماده معدنی بدون بررسی نسبت آن با سایر عناصر می تواند جیره را نامتعادل کند.

- روی، مس، کبالت و سلنیوم: این عناصر در عملکرد طبیعی بدن نقش دارند؛ اما خاک خواری به تنهایی اثبات کننده کمبود هیچ کدام از آن ها نیست.

نکته مهم این است که مصرف خودسرانه مکمل معدنی برای بره راه مطمئنی برای تشخیص یا برطرف کردن علت خاک خواری نیست. گوسفند نسبت به دریافت بیش از حد مس حساس است و مصرف زیاد برخی عناصر دیگر نیز می تواند مسمومیت ایجاد کند.

هنگام مشاهده خاک خواری بره به رفتار آن محدود نشوید. وضعیت عمومی دام می تواند مشخص کند که بررسی تخصصی تا چه اندازه فوری است.

نشانه هایی که باید به آن ها توجه کرد عبارت اند از:

- کاهش اشتها یا نخوردن خوراک معمول

- رشد کمتر از انتظار یا کاهش وزن

- بی حالی، ضعف یا تمایل نداشتن به حرکت

- اسهال مداوم یا نشانه های ناراحتی گوارشی

- لنگش، راه رفتن غیر طبیعی یا ضعف اندام ها

- لیس زدن مکرر زمین، دیوار یا خوردن مواد غیر خوراکی دیگر

چه زمانی باید دامپزشک را خبر کرد؟

اگر بره بی حال است، خوراک نمی خورد، دچار اسهال شدید یا نفخ شده، درد آشکار دارد یا نمی تواند به طور طبیعی بایستد، همان موقع با دامپزشک تماس بگیرید. وجود این علائم به معنی کمبود قطعی مواد معدنی نیست و ممکن است نیاز به رسیدگی فوری داشته باشد.

برای تشخیص علت خاک خواری بره باید رفتار دام را در کنار وضعیت تغذیه و نشانه های بالینی بررسی کرد. مسیر ارزیابی معمولا شامل موارد زیر است:

- بررسی رفتار: مشخص شود بره خاک را هنگام چرا به طور اتفاقی می بلعد یا مرتب به سراغ خاک، دیوار و مواد غیر خوراکی می رود.

- بررسی خوراک و آب: نوع و کیفیت علوفه، مقدار خوراک مصرفی، ترکیب کنسانتره، دسترسی به نمک و مکمل و کیفیت آب ارزیابی شود.

- بررسی شرایط گله: فضای آخور، رقابت میان دام ها، تغییر اخیر جیره، مرحله از شیر گرفتن و رشد بره بررسی شود.

- معاینه دامپزشکی: اشتها، وزن، وضعیت بدن، علائم گوارشی، راه رفتن و احتمال بیماری یا انگل های گوارشی بررسی شود.

- آزمایش هدفمند در صورت نیاز: دامپزشک ممکن است بر اساس معاینه و جیره، آزمایش خوراک، مدفوع یا نمونه مناسب برای بررسی وضعیت بعضی عناصر را درخواست کند.

آزمایش یک ماده معدنی به تنهایی همیشه علت را مشخص نمی کند. تفسیر نتیجه آزمایش باید همراه با نوع خوراک، سایر عناصر جیره و علائم دام انجام شود. بنابراین تشخیص کمبود و تجویز مکمل نباید فقط بر اساس خاک خوردن باشد.

این جدول برای شناخت مسیر بررسی مشکل است و جای تشخیص دامپزشکی را نمی گیرد.

درمان خاک خوردن بره به علت اصلی آن بستگی دارد. اگر مشکل با جیره نامتعادل مرتبط باشد، اصلاح تغذیه می تواند بخشی از راهکار باشد. اما اگر بیماری یا مشکل گوارشی وجود داشته باشد، فقط دادن مکمل کافی نیست. بهتر است پیش از هر تغییر، خوراک فعلی و میزان مصرف واقعی بره بررسی شود تا کمبود یا دریافت اضافی مواد مغذی ایجاد نشود.

دسترسی به نمک و مکمل معدنی مناسب

منبع مناسب نمک و مکمل معدنی باید متناسب با برنامه خوراک گوسفند تامین شود. هنگام انتخاب مکمل، ترکیب محصول، مقدار مواد معدنی موجود در علوفه و کنسانتره، سن دام و نظر کارشناس تغذیه اهمیت دارد. سنگ نمک به تنهایی جای یک جیره متعادل و مکمل معدنی مورد نیاز را نمی گیرد.

از مصرف مکمل مخصوص گاو برای بره بدون تایید کارشناس خودداری کنید؛ نیاز گوسفند به بعضی عناصر، به ویژه مس، با گاو تفاوت دارد.

کیفیت علوفه و آب آشامیدنی

علوفه تمیز و مناسب، پایه مهم تغذیه گوسفند است. خوراک کپک زده یا آلوده را در اختیار بره قرار ندهید. آب سالم و تازه نیز باید در دسترس دام باشد. در گله هایی که خاک خواری مشاهده می شود، وضعیت آخور و محل نگهداری خوراک را هم بررسی کنید تا آلودگی خوراک با خاک و فضولات کاهش پیدا کند.

توجه به دوره از شیر گرفتن

در دوره از شیر گرفتن بره، تغییر نوع خوراک باید تدریجی و متناسب با توان مصرف خوراک جامد باشد. آشنا کردن بره با خوراک آغازین و علوفه مناسب پیش از پایان شیر خوردن، به مدیریت بهتر تغییر جیره کمک می کند. سن و شرایط از شیر گرفتن باید با رشد بره و برنامه پرورش هماهنگ باشد و برای همه گله ها یکسان در نظر گرفته نشود.

پایش رفتار و مراجعه برای بررسی تخصصی

پس از اصلاح شرایط خوراک دادن، رفتار بره، مقدار خوراک مصرفی و روند رشد آن را پیگیری کنید. اگر خاک خواری ادامه پیدا کرد یا نشانه های بیماری ظاهر شد، بررسی دامپزشکی ضروری است. تزریق خودسرانه فسفر، آهن یا ویتامین ها بدون تشخیص کمبود توصیه نمی شود.

مکمل معدنی بره زمانی کاربرد دارد که جیره پایه نتواند همه نیازهای معدنی دام را تامین کند یا تنظیم جیره به دریافت هدفمند عناصر نیاز داشته باشد. آشنایی با انواع مکمل دامی و ترکیبات آن ها می تواند در بررسی گزینه های تغذیه ای مفید باشد؛ با این حال، انتخاب محصول باید متناسب با نیاز گوسفند انجام شود.

◂مکمل دامی و مکمل خوراک دام

تامین مناسب مواد معدنی می تواند به مدیریت کمبودهای تغذیه ای کمک کند؛ با این حال، این موضوع به معنی پیشگیری قطعی از خاک خواری نیست، چون این رفتار علت های مختلفی دارد.

در انتخاب مکمل باید به چند نکته توجه کرد: مکمل مخصوص گونه دام باشد، ترکیب آن با علوفه و کنسانتره هم خوانی داشته باشد، مقدار مصرف با سن و مرحله رشد سازگار باشد و دریافت کل مواد معدنی از حد مناسب فراتر نرود. نمک و مکمل معدنی جای خوراک کافی، علوفه سالم و آب آشامیدنی را نمی گیرند.

نکته بسیار مهم این است که مکمل های مخصوص گاو ممکن است برای گوسفند مناسب نباشند. گوسفند به دریافت بیش از حد مس حساس است و استفاده هم زمان از چند محصول معدنی بدون بررسی مجموع عناصر جیره می تواند خطر ایجاد کند.

برای کاهش احتمال بروز خاک خواری بره ناشی از مشکلات مدیریتی، لازم است شرایط تغذیه و نگهداری به صورت منظم کنترل شود:

- خوراک کافی و علوفه تمیز و با کیفیت در اختیار بره قرار بگیرد.

- آب سالم، نمک و در صورت نیاز مکمل معدنی مناسب گوسفند فراهم باشد.

- فضای آخور طوری تنظیم شود که بره های ضعیف تر نیز به خوراک دسترسی داشته باشند.

- تغییر جیره، به ویژه هنگام از شیر گرفتن، تدریجی و متناسب با رشد بره انجام شود.

- خاک آلوده، فضولات و اشیای غیر خوراکی تا حد امکان از محل خوراک دادن دور نگه داشته شوند.

- اشتها، رشد و رفتار گله پیگیری شود و در صورت تداوم خاک خواری، دامپزشک علت را بررسی کند.

این اقدامات به بهبود مدیریت تغذیه و محیط کمک می کنند، اما تضمین نمی کنند که خاک خواری در همه بره ها متوقف شود.

برای تکمیل ویتامین و مواد معدنی جیره گوسفند و بز، انتخاب فرآورده باید بر اساس ترکیب خوراک پایه، سن و نیاز تغذیه ای گله انجام شود.

مکمل ویتامینه معدنی گوسفند و بز ParsiLamb برای کمک به تامین بخشی از ریز مغذی های مورد نیاز در کنار جیره متعادل طراحی شده است.

پیش مخلوط گوسفند و بز ParsiLamb Mix برای استفاده در فرمولاسیون خوراک و کنسانتره گوسفند و بز ارائه می شود.

این محصولات داروی درمان خاک خواری یا جایگزین معاینه دامپزشکی نیستند. برای انتخاب نوع محصول و مقدار مصرف، می توانید از مشاوره تغذیه مجموعه پارس توحید استفاده کنید.

◂پرمیکس 5 درصد گوسفند و بز ParsiLamb Mix 5%