اسهال بره و گوسفند؛ علت ها، مراقبت و راه هایپیشگیری

در حالت طبیعی، مدفوع بره بسته به سن و نوع تغذیه، نرم یا نسبتا شکل گرفته است و در دام بالغ به صورت گلوله های کوچک و سفت دفع می شود. اسهال بره و گوسفند زمانی رخ می دهد که قوام مدفوع به طور غیر طبیعی شل یا آبکی شود و روده آب بیشتری از بدن دفع کند. در این وضعیت، شکل طبیعی مدفوع از بین می رود و دفعات دفع نیز ممکن است افزایش یابد.

اولین نشانه این مشکل، تغییر حالت طبیعی مدفوع و شل یا آبکی شدن آن است. در چنین شرایطی، ممکن است اطراف دم و پاهای عقب حیوان به مدفوع آلوده شود.

با ادامه اختلال گوارشی، دام معمولا اشتهای کمتری دارد، کمتر حرکت می کند و تمایل چندانی به خوردن شیر یا خوراک نشان نمی دهد.

این تغییرات به ویژه در بره های شیرخوار اهمیت دارند، زیرا وضعیت جسمی آن ها ممکن است در مدت کوتاهی بدتر شود.

نشانه های کم آبی

با افزایش دفع مایعات از روده، بدن به تدریج آب و املاح ضروری خود را از دست می دهد. خشکی دهان و لثه ها، فرو رفتگی چشم ها و کاهش خاصیت ارتجاعی پوست از نشانه های مهم این وضعیت هستند.

برای بررسی کشسانی پوست، می توان پوست گردن را به آرامی بالا کشید؛ اگر دیرتر از حالت معمول به جای خود برگردد، احتمال کم آبی وجود دارد. البته تشخیص شدت آن باید با بررسی وضعیت عمومی حیوان انجام شود.

علائم خطرناک

وجود خون در مدفوع، بی حالی شدید، ناتوانی در ایستادن و قطع شیر خوردن بره نشان می دهد که وضعیت حیوان ممکن است جدی باشد.

در موارد پیشرفته، دام واکنش کمتری به صدا و لمس نشان می دهد و سطح هوشیاری آن کاهش می یابد. مشاهده هر یک از این نشانه ها به بررسی فوری دامپزشکی نیاز دارد، زیرا تاخیر در رسیدگی می تواند سلامت و جان حیوان را به خطر بیندازد.

دریافت ناکافی آغوز در بره تازه متولد شده

آغوز حاوی پادتن های ضروری برای تقویت ایمنی بره است. دریافت ناکافی آن در ساعت های نخست تولد، مقاومت بدن را در برابر عوامل بیماری زا کاهش می دهد و خطر ابتلا به عفونت های روده ای و اسهال را افزایش می دهد.

تغذیه نامناسب بره با شیر و شیر خشک

مصرف بیش از حد شیر در یک وعده، تهیه شیر خشک با غلظت نامناسب و تغییر ناگهانی نوع شیر می تواند هضم را مختل کند. همچنین رعایت نکردن دمای مناسب شیر و مقدار توصیه شده، احتمال بروز مشکلات گوارشی در بره را افزایش می دهد.

تغییر ناگهانی جیره غذایی بره و گوسفند

تغییر سریع علوفه یا کنسانتره تعادل میکروب های مفید دستگاه گوارش را بر هم می زند. مصرف ناگهانی مقدار زیادی غلات مانند جو و گندم نیز ممکن است باعث اسیدوز شکمبه، اختلال در هضم و اسهال شود.

مصرف خوراک بی کیفیت و آب آلوده

علوفه کپک زده، خوراک فاسد و آب آلوده ممکن است حاوی مواد مضر یا عوامل بیماری زا باشند. مصرف آن ها می تواند باعث التهاب روده و اسهال شود و در صورت آلودگی مشترک آب یا خوراک، چند دام را همزمان درگیر کند.

خوراک کپک زده ممکن است حاوی سموم قارچی (مایکوتوکسین) باشد که سلامت دام را تحت تاثیر قرار می دهند. برای آشنایی با آلودگی خوراک تخمیری، بررسی سموم قارچی در سیلاژ نیز مفید است. در مدیریت خطر این آلودگی ها، استفاده از توکسین بایندر متناسب با نوع سم و نظر متخصص تغذیه قابل بررسی است؛ با این حال، این افزودنی جایگزین حذف خوراک فاسد و کپک زده نیست.

◂سموم قارچی (مایکوتوکسین)

عفونت های باکتریایی، ویروسی و انگلی

باکتری هایی مانند اشرشیا کلی (E. coli) و سالمونلا و عواملی مانند روتاویروس و کریپتوسپوریدیوم از دلایل احتمالی اسهال، به ویژه در بره های کم سن هستند.

در بره های بزرگ تر، کوکسیدیوز و برخی کرم های گوارشی نیز می توانند باعث اسهال، ضعف و کاهش وزن شوند. تشخیص عامل بیماری تنها براساس سن یا ظاهر مدفوع امکان پذیر نیست.

سن بره یکی از عوامل مهم در شناسایی علت احتمالی اسهال است، زیرا بعضی بیماری های گوارشی در دوره های مشخصی از رشد شیوع بیشتری دارند.

این تقسیم بندی قطعی نیست و بعضی عوامل در چند گروه سنی مشاهده می شوند. تشخیص دقیق به بررسی علائم، سابقه تغذیه و در صورت نیاز آزمایش مدفوع بستگی دارد.

اولین اقدام هنگام مشاهده اسهال، بررسی وضعیت عمومی دام و جلوگیری از کم آبی بدن است. اگر حیوان هوشیار است و توانایی بلع دارد، اقدامات زیر را انجام دهید:

جدا کردن دام بیمار

حیوان را در جایگاهی تمیز و خشک، دور از سایر دام ها نگهداری کنید تا احتمال انتقال عوامل عفونی کاهش یابد.

جبران آب و املاح

با راهنمایی دامپزشک از محلول الکترولیت خوراکی مخصوص دام استفاده کنید. آب معمولی به تنهایی جایگزین تمام املاح از دست رفته نیست.

حفظ تغذیه بره

شیر یا شیر خشک را خودسرانه قطع نکنید و وعده های تغذیه را متناسب با شرایط حیوان ادامه دهید.

بررسی خوراک دام بالغ

خوراک فاسد یا مشکوک را کنار بگذارید و از تغییر ناگهانی جیره خودداری کنید.

رعایت بهداشت

بستر آلوده را تعویض کنید و محیطی خشک با دمای مناسب فراهم کنید.

هشدار: در صورت وجود خون در مدفوع، بی حالی شدید، ناتوانی در ایستادن یا بلع و نشانه های کم آبی شدید، فورا از دامپزشک کمک بگیرید. به حیوانی که توان بلع ندارد، مایعات خوراکی ندهید.

درمان اسهال به علت بیماری، سن دام و شدت کم آبی بستگی دارد. هدف اصلی، جبران آب و املاح از دست رفته، حفظ تغذیه و برطرف کردن عامل زمینه ای است. به همین دلیل، روش درمان برای تمام بره ها و گوسفندان یکسان نیست.

جبران آب و الکترولیت

از دست رفتن آب و املاح مهم ترین خطر اسهال، به ویژه در بره های شیرخوار است. در دام هوشیاری که توانایی نوشیدن دارد، دامپزشک ممکن است استفاده از محلول الکترولیت خوراکی مخصوص دام را توصیه کند.

در موارد شدید که حیوان دچار ضعف زیاد یا ناتوانی در نوشیدن شده است، سرم درمانی وریدی توسط دامپزشک ضرورت پیدا می کند.

تنظیم تغذیه بره و گوسفند

بره شیرخوار برای حفظ انرژی بدن به دریافت شیر نیاز دارد؛ بنابراین قطع کامل شیر معمولا توصیه نمی شود. محلول الکترولیت نیز جایگزین مواد مغذی شیر نیست و زمان مصرف آن باید متناسب با برنامه تغذیه تنظیم شود.

در گوسفند بالغ، اگر مشکل پس از تغییر خوراک یا مصرف زیاد کنسانتره ایجاد شده باشد، دامپزشک وضعیت جیره و احتمال اختلالات شکمبه را بررسی می کند. اصلاح خوراک باید متناسب با علت بیماری انجام شود.

درمان دارویی براساس علت بیماری

داروی اسهال بره و گوسفند براساس عامل ایجادکننده بیماری انتخاب می شود. در بعضی عفونت های باکتریایی ممکن است آنتی بیوتیک ضروری باشد، اما همه موارد اسهال به این دارو نیاز ندارند.

برای بیماری هایی مانند کوکسیدیوز نیز داروهای اختصاصی وجود دارد که باید پس از تشخیص تجویز شوند. مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک، داروی ضدانگل یا داروهای انسانی می تواند درمان مناسب را به تاخیر بیندازد.

رنگ و ظاهر مدفوع می تواند به بررسی وضعیت گوارشی دام کمک کند، اما تشخیص علت اسهال تنها براساس رنگ امکان پذیر نیست.

برای بررسی دقیق تر باید رنگ مدفوع همراه با اشتها، فعالیت، دمای بدن و سایر علائم ارزیابی شود. وجود خون یا مدفوع سیاه و قیری از نشانه هایی است که به رسیدگی فوری نیاز دارد.

دامپزشک برای شناسایی علت اسهال، سن حیوان، مدت بیماری، نوع تغذیه، وضعیت آب بدن و تعداد دام های درگیر را بررسی می کند. معاینه بالینی نیز به تشخیص مشکلات تغذیه ای، عفونت ها و بیماری های احتمالی کمک می کند.

در صورت نیاز، آزمایش مدفوع برای بررسی انگل ها یا عوامل عفونی انجام می شود. در موارد شدید نیز ممکن است آزمایش خون برای ارزیابی کم آبی و اختلالات الکترولیتی ضروری باشد.

تشخیص صحیح از مصرف داروهای غیرضروری جلوگیری می کند و به انتخاب درمان مناسب کمک می کند.

بعضی اقدامات خودسرانه ممکن است شدت بیماری را افزایش دهند یا درمان مناسب را به تاخیر بیندازند. مهم ترین اشتباهات عبارتند از:

- قطع کامل شیر بره بدون توصیه دامپزشک

- مصرف آنتی بیوتیک یا داروهای انسانی بدون تشخیص

- استفاده از درمان های گیاهی تایید نشده به جای درمان ضروری

- خوراندن اجباری مایعات به حیوان ناتوان از بلع

- افزایش ناگهانی خوراک یا کنسانتره برای جبران ضعف

- بی توجهی به کاهش اشتها، کم آبی و ادامه اسهال

- اگر وضعیت جسمی حیوان رو به وخامت باشد، نباید منتظر بهبود خودبه خودی ماند.

تامین آغوز کافی و به موقع برای بره

بره باید در ساعت های نخست تولد، آغوز کافی و باکیفیت دریافت کند. بهتر است اولین وعده در دو ساعت ابتدایی باشد تا پادتن های ضروری جذب بدن شوند. دامدار باید از شیر خوردن نوزاد اطمینان پیدا کند و در صورت ضعف بره یا کمبود شیر مادر، از دامپزشک کمک بگیرد.

مدیریت صحیح تغذیه میش آبستن و شیرده

تغذیه متعادل میش در اواخر آبستنی به تولید آغوز مناسب و سلامت بره کمک می کند. تامین انرژی، پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی کافی در این دوره ضروری است. پس از زایش نیز علوفه باکیفیت، کنسانتره متعادل و آب سالم به حفظ تولید شیر کمک می کنند.
در صورت وجود کمبودهای تغذیه ای، استفاده از مکمل دامی مناسب باید بر اساس ترکیب جیره و نظر متخصص تغذیه انجام شود.

تنظیم جیره متعادل و تغییر تدریجی خوراک

جیره بره و گوسفند باید متناسب با سن، وزن و نیاز تغذیه ای تنظیم شود. تغییر ناگهانی علوفه یا کنسانتره می تواند عملکرد دستگاه گوارش را مختل کند. بنابراین، خوراک جدید باید به تدریج جایگزین شود تا دستگاه گوارش فرصت سازگاری داشته باشد.

در دامداری هایی که خوراک و کنسانتره را در مجموعه خود تهیه می کنند، استفاده از پرمیکس گوسفند و گاز می تواند به تامین ریزمغذی های جیره کمک کند. همچنین هنگام انتخاب خوراک دام، توجه به سن دام، ترکیب جیره و کیفیت مواد اولیه اهمیت دارد.

◂خوراک دام و طیور

رعایت بهداشت جایگاه، آب و تجهیزات تغذیه

جایگاه باید خشک، تمیز و دارای تهویه مناسب باشد. تعویض بستر آلوده، شستشوی وسایل شیرخوری، تامین آب سالم و نگهداری صحیح خوراک به کاهش عوامل بیماری زا کمک می کنند. همچنین کنترل بیماری های انگلی باید با راهنمایی دامپزشک انجام شود.

تامین ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز، بخش مهمی از مدیریت صحیح تغذیه و حفظ سلامت بره و گوسفند است. مکمل ویتامینه معدنی گوسفند و بز ParsiLamb محصول شرکت پارس توحید است که برای تکمیل جیره غذایی گوسفند و بز و تامین بخشی از ریزمغذی های ضروری طراحی شده است.

◂مکمل ویتامینه معدنی گوسفند و بز ParsiLamb

این مکمل باید متناسب با نیاز تغذیه ای دام و با نظر متخصص در جیره استفاده شود. توجه داشته باشید که ParsiLamb محصولی تغذیه ای است و جایگزین تشخیص و درمان اسهال توسط دامپزشک نیست.